شكوهمندترين مظاهر هنر اسلامى است ، با مناره‌ها و گنبدها و طاق‌هاى سر به فلك كشيده و ايوان‌هاى فراخ و دلگشا و كتيبه‌هاى مزيّن به نام جلاله اللَّه و نام مبارك محمد صلى الله عليه و آله و آيات و سوره‌هاى قرآن كريم كه همه به گونه‌اى ، ملهم از تشويق‌هاى قرآن در باره دقت در زيبايى خلقت و پرستش خداى واحد است . اين تفكر ، نوع نگاه هنرمندان مسلمان و يا حتى هنرمندانى را كه مسلمان نبودند ، اما در فضاى اسلامى سير كردند ، تغيير داد . زيباترين تعبيرات قرآنى سرمشق خوب ديدن و بديع تفسير كردن را فراروى هنرمند قرار داد . « 1 » مضامين و قالب‌هاى هنرى تغيير كرد و مفاهيم جديد ارزشى جانشين اصول نامتعارف پيشين شد . عدم سخت‌گيرى و تنگ‌نظرى مسلمانان در به‌كارگيرى هنرمندان ساير سرزمين‌ها چون بيزانسىها و ايرانىها موجب شد تا خيل عظيمى از اين هنرمندان به دربار خلفاى اسلامى راه يابند و در پردازش هنر معمارى و كاشىكارى سرآمد روزگار شوند . از اين پس با تطهير هنر آلوده به تدريج هنر متعالى پديد آمد و به شاخه‌هاى مختلف تقسيم شد . هرچند اين جايگزينى به معناى محو هنر غيراصيل نيست ، بلكه همواره سراب و شبه هنر در عصرهاى مختلف جامعه باقى ماند و اسلام كوشيد با طرح چارچوبى متقن ، هنرِ برخاسته از هوى و هوس انسانى و يا منشأ نامتبرك دنيايى را رد كرده ، به جاى آن هنر هدفمدار ، متعالى و مباح را بنشاند . افزون بر معمارى ، هنر خطاطى نيز از عرصه‌هايى بود كه ضمن تجلى خلّاقيت مىتوانست همهء ذوق ، ابداع و تعقلِ توأم با احساس هنرمند مسلمان را نمايان كند . تحول نگارش ساده ، به خط زيبا و فنى كوفى و بعدها تغيير آن به خط نسخ ، نستعليق و شكسته نستعليق و كاربرد تزئينى آن بسيار حايز اهميت است . « 2 » در دوره‌اى كه مىرفت هنرهاى اسلامى جايگاه خود را بازيابد ، هنر خطاطى به بهترين جايگاه خود رسيده بود و اين هنر توانست به بهترين صورت در عالىترين قالب صورى ، ظاهرى و انتزاعى نمود و گيرايى شگرفى از خود بر جاى نهد . كاربرد خط و خطنگارى هنرى و نقش اسليمى در پى تحريم و توقف تنديس‌سازى و صورتگرى ، رشد بيشترى يافت . آنچه توانست بر اقبال خطنويسان بيفزايد ، توجه قرآن كريم به موضوع قلم و كاربرد آن بود

--> ( 1 ) . الحشر ( 59 ) : 24 . ( 2 ) . بنگريد به تحقيق عالمانهء آن مارى شيمل ، خوشنويسى و فرهنگ اسلامى ، ترجمه اسدالله آزاد .